|
Informacja
o współpracy międzynarodowej jednostek organizacyjnych więziennictwa
w 2008 r.
I. Wstęp.
Analiza współpracy międzynarodowej jednostek organizacyjnych więziennictwa w 2008 roku przeprowadzona została w oparciu o wytyczne dyrektora generalnego Służby Więziennej zawarte w piśmie BPZ - 081-4/07/702 z dnia 16 kwietnia 2007 r.
Ze względu na wyodrębnienie w strukturze CZSW jako osobnej komórki Zespołu ds. Funduszy Europejskich, opracowanie poniższe nie zawiera informacji dotyczących współpracy międzynarodowej realizowanej w ramach programów finansowanych ze środków Unii Europejskiej.
Oprócz prezentacji danych liczbowych i opisowych istotą informacji jest przekazanie wybranych, interesujących rozwiązań zaobserwowanych przez funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej podczas wizyt zagranicznych. Opis wybranych rozwiązań legislacyjnych, systemowych i technicznych stosowanych w zagranicznych systemach penitencjarnych przedstawiono w Załączniku nr 2 opracowania.
Kierownictwo Służby Więziennej coraz większy nacisk kładzie na celowość i racjonalność organizowanych przedsięwzięć międzynarodowych. Istotą wprowadzonych w 2006 i 2007 roku zmian w organizacji współpracy międzynarodowej nie było ograniczanie kontaktów a bardziej porządkowanie systemu z uwydatnieniem merytorycznej strony wizyt. Uporządkowanie systemu planowania wizyt i ich realizacji wpłynęło na możliwość polepszenia kontroli nad kontaktami służbowymi z partnerami zagranicznymi oraz wpłynęło na poprawę właściwej realizacji zadań służbowych oraz sposobu ich dokumentowania. Analiza nadsyłanych przez jednostki organizacyjne więziennictwa sprawozdań z wizyt zagranicznych wykazuje, że kontakty te stały się bardziej merytoryczne, a poczynione obserwacje przydatne dla służby. Na wysoką ocenę szczególnie zasługują sprawozdania z wizyt funkcjonariuszy z OISW w Łodzi w AŚ w Monachium, AŚ w Łodzi w Straubing w Niemczech, ZK Zamość w ZK Schwabisch Hall w Niemczech, ZK Malbork i ZK Sztum w Szwecji oraz przedstawicieli okręgu poznańskiego w ZK Rosdorf (Dolna Saksonia) i jednostek wrocławskich w Kraju Saary i Nadrenii-Palatynacie. Wartym odnotowania jest również fakt, że członkami polskich delegacji podczas wizyt zagranicznych oprócz kadry kierowniczej coraz częściej są funkcjonariusze szczebla podstawowego np. wychowawcy (ZK Zamość, AŚ Łódź, AŚ Kraków, AŚ Gdańsk, ZK Malbork, AŚ Leszno), inspektorzy (AŚ Łódź, AŚ Leszno), instruktorzy (ZK Tarnów-Mościce, ZK Kalisz, ZK Rawicz), technicy (ZK Tarnów). Prawie zupełnie nieobecni w tym zestawieniu są funkcjonariusze pionu ochrony szczebla podstawowego i średniego - oddziałowi i dowódcy zmian. Dlatego godna pochwały jest inicjatywa kierownictwa Zakładu Karnego w Zarębie, które organizując wyjazd w dniach 11-12 września 2008 r. na zawody sportowe na Słowacji dla 18 funkcjonariuszy, wykorzystało ich czas pobytu za granicą na przeprowadzenie wizyty w Zakładzie Karnym w Hrnciarovce nad Parnou i tym samym umożliwiło 11 funkcjonariuszom działu ochrony zapoznanie się ze słowackim systemem ochrony, stosowanym uzbrojeniem i wyposażeniem. Idea łączenia sportowej rywalizacji z doskonaleniem zawodowym jest warta upowszechnienia i naśladowania.
II. Porozumienia o współpracy międzynarodowej.
W 2008 roku Służba Więzienna prowadziła działalność międzynarodową w oparciu o 47 porozumień o współpracy z systemami więziennymi krajów europejskich i pozaeuropejskich, w tym 9 porozumień zawartych przez Centralny Zarząd Służby Więziennej z organami centralnymi więziennictw innych krajów:
1. Krajową Komendą Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości Republiki Węgier (podpisano 6 maja 2006 r. w Warszawie i 15 czerwca 2006 r. w Budapeszcie na lata 2006-2009).
2. Centralnym Zarządem Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości Republiki Słowacji (podpisano 6 czerwca 2002 r. w Bratysławie na lata 2003-2005, z możliwością przedłużenia o 3 lata).
3. Służbą Więzienną Republiki Czech (podpisano 24 czerwca 2004 r. w Pradze na lata 2005-2007, z możliwością przedłużenia o 3 lata).
4. Federalną Służbą Wykonania Kar Federacji Rosyjskiej (podpisano 26 maja 2005 r. w Sankt Petersburgu na lata 2005-2008).
5. Estońskim Departamentem Więziennictwa (podpisano 23 września 2005 r. w Warszawie i 28 września 2005 r. w Tallinie na lata 2005-2008, z możliwością przedłużenia o 3 lata).
6. Teksaskim Departamentem Prawa Kryminalnego oraz Uniwersytetem Stanowym Sama Houstona w Huntsville w USA (podpisano 14 lipca 2005 r. w Warszawie).
7. Państwowym Departamentem Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar (podpisano 12 maja 2007 r. w Kijowie i 15 maja 2007 r. w Warszawie na lata 2007-2010).
8. Departamentem Służby Więziennej Republiki Litewskiej przy Ministerstwie Sprawiedliwości podpisano 19 września 2007 r. w Wilnie na lata 2007-2010).
9. Departamentem więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości Gruzji (podpisano w marcu 2008 r. z mocą obowiązywania na lata 2008 - 2010, i z możliwością przedłużenia o dalsze 3 lata)
W 2008 roku obowiązywało 6 porozumień o współpracy zawartych przez okręgowe inspektoraty SW w:
1. Białymstoku z Zarządem Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar w obwodzie chmielnickim,
2. Lublinie z Zarządem Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar w obwodzie rówieńskim,
3. Rzeszowie z Zarządem Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar w obwodzie lwowskim,
4. Poznaniu z:
a) Instytutem Kształcenia Służby Więziennej Czech w Straży pod Ralskiem,
b) Departamentem Służby Więziennej Ministerstwa Sprawiedliwości Dolnej Saksonii,
oraz 4 porozumienia, które uzgodnił i podpisał z partnerami zagranicznymi COSSW w Kaliszu z:
a) Ośrodkiem Szkolenia SW przy Ministerstwie Sprawiedliwości Litwy,
b) Instytutem Kształcenia Służby Więziennej Czech w Straży pod Ralskiem,
c) Wołogodzkim Instytutem Prawa i Ekonomiki Rosji,
d) Centrum Szkolenia przy Generalnym Departamencie Wykonywania Wyroku Sądowego Ministerstwa Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Mongolii.
Na szczeblu jednostek podstawowych do końca 2008 roku obowiązywało 28 porozumień, najwięcej - 7 porozumień, w jednostkach podległych OISW w Poznaniu. Jednostki podległe OISW w Katowicach, OISW w Krakowie, OISW w Łodzi i OISW we Wrocławiu miały podpisane po 4 porozumienia. Współpracy międzynarodowej nie prowadziły w omawianym okresie okręgowe inspektoraty SW w Warszawie, Szczecinie i Bydgoszczy.
W 2008 r. jednostki organizacyjne więziennictwa wszystkich szczebli zarządzania podpisały 4 porozumienia o współpracy z zagranicznymi partnerami.
1) CZSW podpisał list intencyjny z Departamentem więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości Gruzji (podpisano w marcu 2008 r. z mocą obowiązywania na lata 2008 - 2010, i z możliwością przedłużenia o dalsze 3 lata)
2) 17 kwietnia 2008 r. Areszt Śledczy w Łodzi podpisał porozumienie o wzajemnej współpracy z Zakładem Karnym w Straubing w Bawarii.
3) Zakład Karny w Czarnem podpisał w dniu 26.09.2008 r. porozumienie o współpracy z Zakładem Karnym w Rosdorf w Niemczech.
4) W listopadzie 2008 r. popisane zostało porozumienie o wzajemnej współpracy pomiędzy Aresztem Śledczym w Piotrkowie Trybunalskim i Aresztem Śledczym w Landshu w Bawarii.
Pełny zakres współpracy jednostek organizacyjnych polskiego więziennictwa z zagranicznymi jednostkami penitencjarnymi zawiera Załącznik nr 1.
Podpisane porozumienia, listy intencyjne i umowy umożliwiły polskim funkcjonariuszom i pracownikom cywilnym zdobywanie doświadczeń w 19 krajach: w Austrii, Belgii, Czechach, Estonii, Francji, Gruzji, Holandii, na Litwie, w Niemczech, Norwegii, Rosji, Słowacji, Szwajcarii, Szwecji, na Ukrainie, w USA, na Węgrzech, we Włoszech oraz w Wielkiej Brytanii.
Jednostki organizacyjne polskiego więziennictwa przyjęły w minionym roku gości z 19 krajów, w tym z: Czech, Estonii, Francji, Gruzji, Iraku, Japonii, Kazachstanu, Kyrgystanu, Litwy, Łotwy, Niemiec, Rosji, Słowacji, Szkocji, Szwecji, USA, Ukrainy, Węgier oraz Włoch. Wizyty odbywały się na różnych szczeblach organizacyjnych więziennictwa od podstawowego, poprzez okręgowy po centralny.
III. Realizacja umów stażowych.
Służba Więzienna od kilku lat prowadzi wymianę stażową ze służbami penitencjarnymi Czech, Słowacji i Węgier. Współpraca oparta jest na podpisywanych rokrocznie przez szefów służb umowach stażowych.
Szczegóły współpracy na rok 2008 zostały omówione na spotkaniu stron, które odbyło się w dniach 7-9 kwietnia 2008 roku na Węgrzech. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele wszystkich czterech krajów: Czech, Słowacji, Węgier i Polski. Polską delegację reprezentowało 3 funkcjonariuszy z CZSW z dyrektorem Biura Kadr i Szkolenia na czele. Omówiono aspekty wymiany stażowej i socjalnej oraz podano propozycje zagadnień interesujących strony spotkania, a stanowiących przyszłą tematykę umów stażowych.
Umowy stażowe ze wszystkimi trzema krajami partnerskimi zostały przygotowane i sporządzone przez pracowników Zespołu Organizacyjnego, Studiów i Analiz oraz Kontaktów Międzynarodowych w Biurze Dyrektora Generalnego SW oraz przesłane do konsultacji partnerom zagranicznym. Po uwzględnieniu uwag, podpisane przez dyrektora generalnego Służby Więziennej umowy przesłano do krajów partnerskich w celu podpisania przez szefów więziennictw poszczególnych stron umów i wdrożenia do realizacji.
Czechy.
Trzyosobowa delegacja CZSW (dwóch przedstawicieli Biura Dyrektora Generalnego SW oraz kierownik Zespołu do Spraw Funduszy Europejskich przebywała w Pradze w dniach 30.06-04.07.2008 r., gdzie zapoznała się z organizacją Gabinetu Dyrektora Generalnego czeskiej Służby Więziennej oraz z doświadczeniami w prowadzeniu współpracy międzynarodowej. Podczas spotkania omówiono także problematykę wykorzystania funduszy unijnych przez czeską Służbę Więzienną.
W dniach 24-27.11.2008 r. z rewizytą w Polsce przebywała 3 osobowa delegacja Gabinetu Dyrektora Generalnego czeskiej Służby Więziennej oraz Zespołu ds. Kontaktów Międzynarodowych. W trakcie trwania wizyty przeprowadzono gościom szkolenie z zakresu organizacji funkcjonowania Biura Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, rozwiązań polskiej Służby Więziennej w kwestii prowadzenia działalności międzynarodowej oraz efektywnego wykorzystania funduszy pomocowych z Unii Europejskiej.
Słowacja.
Organizując współpracę ze Słowacją w 2008 r. zaplanowano po dwie wizyty stażowe (dwa przyjazdy delegacji słowackich do Polski i dwie wizyty polskich więzienników na Słowacji). Niestety realizacja zakładanych planów napotkała na trudności niezależne od strony polskiej.
Spośród planowanych staży udało się zrealizować tylko jedną wizytę.
Biuro Ochrony CZSW w maju 2008 r. gościło 3 przedstawicieli Wydziału Ochrony, Obrony i Prewencji Generalnego Dyrektoriatu Służby Więziennej i Straży Sądowej Republiki Słowackiej. Goście zapoznali się ze strukturą, organizacją i zadaniami ochrony w polskim systemie penitencjarnym, podstawami prawnymi oraz zasadami postępowania z osadzonymi niebezpiecznymi. Przedstawiono także system organizacji i przeprowadzania konwojów.
Druga planowana wizyta Słowaków w Polsce, trzyosobowej grupy z Wydziału ds. wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kary pozbawienia wolności, która podczas pobytu w Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Rzeszowie miała zapoznać się z pracą z osadzonymi, współpracą z organizacjami pozarządowymi oraz realizacją zaleceń CPT wobec Polski, na prośbę strony słowackiej nie doszła do skutku, ze względów oszczędnościowych.
Podobnie nie powiodły się starania polskiej Służby Więziennej w zakresie realizacji wizyt na Słowacji.
Strona polska planowała wyjazd 3 pracowników Biura Emerytalnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej i zapoznanie się z organizacją i zakresem działania struktury emerytalnej w słowackiej służbie więziennej oraz z systemem zaopatrzenia emerytalnego dla funkcjonariusz oraz wyjazd 3-osobowej grupy funkcjonariuszy Biura Kwatermistrzowsko-Inwestycyjnego CZSW, którzy mieli zapoznać się z realizacją nowatorskich rozwiązań technicznych w funkcjonujących oraz budowanych jednostkach penitencjarnych na Słowacji jak i również zapoznania się z wizjami, koncepcjami i planami więziennictwa dotyczącymi powstawania nowych obiektów więziennych na Słowacji.
Jak poinformowała strona słowacka podjęcie skutecznych kroków w celu pełnej realizacji umowy stażowej w roku 2008 było niemożliwe ze względu na zmiany kadrowe w słowackim więziennictwie.
Węgry.
W ramach współpracy międzynarodowej z partnerem węgierskim przewidziano po dwie wymiany stażowe. Zaplanowano dwa wyjazdy przedstawicieli polskiego więziennictwa na Węgry.
W listopadzie przewidziano wyjazd 4 funkcjonariuszy Biura Służby Zdrowia CZSW, którzy mieli realizować tematy związane ze sprawowaniem opieki medycznej nad osobami pozbawionymi wolności, opieką nad pacjentami wymagającymi specjalistycznych świadczeń psychiatrycznych w więziennych oddziałach psychiatrycznych oraz z funkcjonowaniem oddziałów zabiegowych w strukturze jednostek penitencjarnych.
Również w listopadzie planowano wizytę czworga przedstawicieli Biura Informacji i Statystyki CZSW, którzy mieli zapoznać się z rozwiązaniami informatycznymi dotyczącymi gromadzenia danych o osobach pozbawionych wolności, zasadami współpracy z instytucjami zewnętrznymi w zakresie przekazywania informacji o osadzonych, administracyjnym wykonywaniem kar i środków karnych oraz organizacją transportowania i ewidencjonowania osób pozbawionych wolności.
W ramach współpracy zaplanowano również przyjazd dwóch grup 4 osobowych z Komendy Krajowej Więziennictwa Republiki Węgierskiej.
Przedstawiciele pierwszej grupy (Wydział ds. Strategii, Analizy i Planowania) mieli zająć się zapoznaniem ze sposobami pozyskiwania, kierunkami oraz efektami dotychczasowego wykorzystania środków unijnych przez polską Służbę Więzienną. Druga grupa (Wydział ds. Osobowych i Socjalnych) miała zostać skierowana do Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu i zostać zapoznana z postępowaniem kwalifikacyjnym przy przyjęciu do Służby Więziennej oraz z systemem szkolenia oraz doskonalenia zawodowego w Służbie Więziennej.
Ze względu na trwające zmiany w ścisłym kierownictwie węgierskiej Służby Więziennej przełożono termin podpisania umowy stażowej na wrzesień 2008 r. i wyznaczono terminy realizacji na październik i listopad 2008 r. Podczas wizyty w Polsce w dniach 8-12 września ub. r. nowo powołanego dyrektora generalnego więziennictwa Węgier strona węgierska wyraziła gotowość podpisania i realizacji umów dopiero w roku 2009.
Pomimo poczynionych starań oraz przygotowań ze strony komórek Centralnego Zarządu Służby Więziennej do realizacji powyższych umów stażowych nie doszło. Należy sądzić iż oprócz opisanych powyżej zmian organizacyjnych decydującą rolę odegrały sygnalizowane wcześniej przez partnerów zagranicznych ograniczenia środków finansowych przeznaczonych m.in. na wymianę stażową.
IV. Działania pomocowe na rzecz państw rozwijających się.
Przeprowadzane w 2007 r. przez Centralny Zarząd Służby Więziennej działania pomocowe na rzecz państw rozwijających się znalazły swoją kontynuację w 2008 roku.
1. Misja EUJUST LEX - szkolenie pracowników więziennictwa Iraku.
W 2008 roku Służba Więzienna kontynuowała rozpoczętą w 2007 r. działalność szkoleniową dla pracowników więziennictwa Iraku. W ramach misji EUJUST LEX w Polsce przebywała czteroosobowa grupa przedstawicieli irackiego wymiaru sprawiedliwości - trzech dyrektorów więzień znajdujących się w Bagdadzie i Mosulu oraz jeden pracownik więziennictwa (socjolog).
Podczas prowadzonego szkolenia gości z Iraku położono znaczny nacisk na stronę praktyczną. Szkolenia odbywały się na poszczególnych stanowiskach pracy w dwóch warszawskich aresztach śledczych na Grochowie i Służewcu. Były one prowadzone równolegle i w każdym z nich brało udział po dwóch uczestników. W trakcie szkoleń przede wszystkim omówiono zagadnienia związane z zarządzaniem jednostką penitencjarną, rolą i zadaniami dyrektora więzienia oraz przybliżono szeroki zakres zagadnień penitencjarnych, ochronnych i logistycznych.
Goście z Iraku mogli dodatkowo zapoznać się z funkcjonowaniem innych stołecznych jednostek penitencjarnych - Aresztu Śledczego w Warszawie-Białołęce oraz Aresztu Śledczego w Warszawie-Mokotowie.
Istotną zaletą szkolenia był bezpośredni kontakt z kadrą kierowniczą oraz pracownikami merytorycznymi wizytowanych jednostek. Umożliwiło to bardzo dobry przepływ informacji, wzmocniło aktywność i zaangażowanie uczestników kursu.
2. Pomoc ekspercka dla więziennictwa Kirgistanu.
Na wniosek Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, w grudniu 2008 r. w charakterze eksperta został oddelegowany do Kirgistanu ppłk Mirosław Nowak. W ramach misji zajmuje się on doradztwem w zakresie reformowania systemu penitencjarnego tego kraju.
3. Pomoc dla systemów penitencjarnych państw Azji Centralnej.
W 2008 r. organizacja pozarządowa BOMCA/CADAP (Border Menagement and Drug Action Programmes - Programy Zarządzania Granicami i Przeciwdziałania Rozprzestrzenianiu się Narkotyków), zwróciła się do Centralnego Zarządu Służby Więziennej o pomoc w zorganizowaniu wizyty studyjnej przedstawicieli więziennictwa z 5 państw Azji Centralnej (Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu) nt. "Przeciwdziałanie narkotykom w polskich zakładach karnych". Realizacją projektu ze strony BOMCA/CADAP kierował dr Paweł Moczydłowski.
W związku z trudnościami organizacyjnymi wynikłymi u azjatyckich partnerów ostatecznie przygotowano program tylko dla przedstawicieli Kazachstanu i Kirgistanu. Uczestnikami wizyty w Polsce ze strony kirgiskiej byli m.in. wiceminister sprawiedliwości, zastępca szefa więziennictwa oraz zastępca przewodniczącego Komitetu ds. Systemu Karno-Wykonawczego Ministerstwa Sprawiedliwości. Wizyta odbyła się w dniach od 19-25 października 2008 r. i obejmowała szkolenie z zagadnień związanych z szeroko rozumianą problematyką narkotyków w polskim systemie penitencjarnym (problem przenikania narkotyków na teren jednostek penitencjarnych, sposoby przeciwdziałania i zwalczania procederu przemytu, pomoc i leczenie osób uzależnionych od środków narkotycznych, pomoc psychologiczna i wychowawcza, współpraca z Ministerstwem Zdrowia oraz organizacjami pozarządowymi). Oprócz zagadnień ściśle związanych z programem wizyty goście mogli zapoznać się z polskim systemem penitencjarnym, najnowocześniejszymi rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w jednostkach organizacyjnych więziennictwa. Goście przeprowadzili również wizytację 4 jednostek penitencjarnych (AŚ Warszawa-Mokotów, AŚ Warszawa-Służewiec, AŚ Piotrków Trybunalski i AŚ Kraków-Podgórze) oraz odbyli w Krakowie spotkanie z przedstawicielami organizacji pozarządowej "MONAR" w Centrum dla Osób Uzależnionych od Narkotyków w Krakowie-Nowej Hucie.
Realizację wizyty studyjnej dla drugiej grupy (Turkmenistan, Tadżykistan i Uzbekistan) planuje się na wiosnę 2009 r.
V. Międzynarodowa działalność duszpasterska.
W dniach 25-30 stycznia 2008 roku we Freising (koło Monachium) odbyła się konferencja naukowo-pragmatyczna poświęcona problemom pracy z więźniami obcokrajowcami, przebywającymi w zakładach penitencjarnych z racji popełnionego przestępstwa związanego z nielegalnym pobytem za granicą lub innego przestępstwa dokonanego podczas tego pobytu.
W konferencji czynny udział brał naczelny kapelan więziennictwa ksiądz prałat dr Paweł Wojtas. Konferencję zorganizowała sekcja europejska watykańskiej Światowej Komisji Naczelnych Rzymsko-Katolickich Kapelanów Więziennictwa (International Commision of Catholic Prison Pastoral Care - ICCPPC).
W ramach Europejskiej Komisji ICCPPC istnieje sekcja obejmująca tzw. sprawy socjalne, która zajmuje się m.in. całokształtem problematyki migracji w Europie i wynikających stąd problemów natury socjalnej.
W konferencji uczestniczyli naczelni kapelani rzymskokatoliccy, grekokatoliccy z Europy oraz przedstawiciele wielu europejskich organizacji pozarządowych, zajmujących się działalnością pomocową wśród emigrantów. Strony rządowe były reprezentowane przez kilka państw europejskich (Francja, Niemcy, Hiszpania, Wielka Brytania i Szwecja), w których problemy z emigrantami są silnie odczuwalne dla rządów tych państw .
W konferencji uczestniczyli także przedstawiciele państw europejskich (Ukraina oraz Białoruś), z których następuje duża migracja nielegalna do Europy Zachodniej.
Tematy omawianych problemów dotyczyły doświadczeń państw "starej Unii" z nielegalną emigracją, działań państw unijnych przez które następuje nielegalny przepływ ludzi na Zachód Europy oraz działań państw, z których następuje migracja obywateli. W trakcie pobytu na konferencji przeprowadzono wizytę w miejscach przebywania imigrantów oraz w jednostce penitencjarnej w Monachium gdzie przebywają imigranci aresztowani z powodu innych przestępstw kryminalnych.
W dniach 03-06 kwietnia 2008 roku naczelny kapelan więziennictwa przebywał w odbywającej się w Strasburgu we Francji, na zorganizowanej ponownie przez Międzynarodową Komisję Naczelnych Rzymsko-Katolickich Kapelanów Więziennictwa (ICCPPC), konferencji naukowo-pragmatycznej poświęconej problemom pracy z więźniami obcokrajowcami, przebywającymi w zakładach penitencjarnych. Konferencja poświęcona była ona zagadnieniom teologicznym, prawnym, pozycji prawnej kapelanów na świecie oraz umocowaniach prawnych duszpasterstwa więziennego. W trakcie konferencji poruszano zagadnienia związane ze statutem ICCPPC, jak również aspekt działań komisji przeciw torturom oraz prześladowaniom.
Ksiądz prałat dr Paweł Wojtas jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Duszpasterzy Więziennych (Prison Fellowship International - PFI) i zasiada w zarządzie tej światowej organizacji jako jeden z 12 decydentów. Regularnie bierze on udział w konferencjach międzynarodowych organizowanych przez PFI, na których omawiane są problemy pracy z osobami pozbawionymi wolności.
W 2008 r. odbyły się takie dwie konferencje, 12-17 kwietnia w Ammanie w Jordanii oraz 12-15 listopada 2008 roku w Mexico City w Meksyku.
W dniach od 8 do 11 czerwca 2008 r. naczelny kapelan więziennictwa wraz z dyrektorem generalnym Służby Więziennej przebywał z wizytą w Anglii, gdzie delegacja z Polski zaprezentowała działalność polskiego duszpasterstwa więziennego oraz dokonała wymiany doświadczeń międzynarodowych.
VI. Udział w konferencjach, seminariach i sympozjach naukowych.
Służba Więzienna poprzez aktywny udział w międzynarodowych konferencjach, seminariach i sympozjach naukowych ma możliwość przedstawiania na forum międzynarodowym swoich dokonań oraz reprezentuje polską myśl penitencjarną.
Zasady finansowania przedsięwzięć odbywają się na zasadach parytetu: każda ze stron organizujących konferencje finansuje pobyt uczestników z Polski, strona polska finansuje pobyt delegacji zagranicznych w Polsce.
1) Na zaproszenie Federalnego Stowarzyszenie Dyrektorów Zakładów Karnych w Niemczech w dniach 5-9 maja 2008 r. przebywał w Lügenburgu na konferencji pt. " Areszt Śledczy i Europa" dyrektor AŚ w Poznaniu i dyrektor AŚ w Nowej Soli,
2) Dyrektor okręgowy SW i dyrektor AŚ w Lublinie brali udział w organizowanej w dniach 12-16.05.2008 r. we Lwowie na Ukrainie w konferencji naukowej na temat roli i udziału podmiotów pozawięziennych w resocjalizacji skazanych, gdzie omawiano zjawiska wykluczenia społecznego różnych grup zagrożonych marginalizacją, w tym wspomaganie oddziaływań resocjalizacyjnych skazanych przez organizacje pozarządowe,
3) W dniach 28-30.05.2008 r. na Konferencji naukowej nt. doświadczeń w zakresie terapii sprawców przestępstw przeciwko seksualności zorganizowanej w Koszycach na Słowacji przebywało 2 psychologów z ZK w Rzeszowie.
4) W dniach 30.06- 4.07 w Konferencji Szkoleniowej Służb Więziennych z udziałem przedstawicieli Czech, Polski, Węgier na zaproszenie Ministerstwa Sprawiedliwości Dolnej Saksonii udział wzięła delegacja z okręgu poznańskiego i koszalińskiego,
5) Dyrektor okręgowy SW i specjalista OISW w Rzeszowie wzięli udział w organizowanym w Kijowie na Ukrainie w dniach 8-11.10.2008 r. Seminarium pt. "Poprawa metod rehabilitacji i resocjalizacji na Ukrainie - polskie doświadczenia",
6) W dniach 15-16.11.2008 r. dyrektor okręgowy SW w Lublinie brał udział w międzynarodowym seminarium nt. "Rola świeckich w ewangelizacji więźniów", gdzie wygłosił referat "Zakres działań, prawa i obowiązki osób prowadzących posługi religijne w zakładach karnych. Normy międzynarodowe i doświadczenia".
Strona polska jako organizator międzynarodowych konferencji lub innych inicjatyw o charakterze naukowym przeprowadziła w 2008 r. następujące przedsięwzięcia:
1) OISW w Rzeszowie w dniach 2-4.06.2008 r. zorganizował w ODK SW w Olszanicy Międzynarodową Konferencję Penitencjarną pt. "Praca socjalna w społecznej readaptacji skazanych", na którą przybyło 4 przedstawicieli więziennictwa Ukrainy, 5 osób z Węgier i 5 ze Słowacji,
2) W dniach 13-16.10.2008 r. 4 przedstawicieli ukraińskiej służby więziennej wzięło udział w zorganizowanej przez OISW w Białymstoku Konferencji naukowej poświęconej "X-leciu obowiązywania kodeksu karnego wykonawczego",
3) W dniach od 29.10. do 3.11.2008 r. OISW w Opolu gościł dwie 3 osobowe (funkcjonariusze i pracownicy naukowi) delegacje zagraniczne ze Słowacji i Litwy na organizowanej przy współudziale Uniwersytetu Opolskiego "Międzynarodowej Konferencji Naukowej z okazji 90-lecia polskiego więziennictwa",
4) Zakład Karny w Lublińcu w dniu 11.12.2008 r. gościł prof. dr. Heino Stóvera, profesora prawa Uniwersytetu Bremeńskiego, który na terenie jednostki przeprowadzał wywiady wśród personelu oddziału dla skazanych kobiet uzależnionych od środków odurzających lub psychotropowych w celu przeprowadzenia badań dotyczących poznania potrzeb osadzonych w jednostkach penitencjarnych, którzy są uzależnieni od środków odurzających lub psychotropowych.
VII. Inicjatywy o charakterze charytatywnym.
Już kolejny rok polska Służba Więzienna prowadzi działalność charytatywną skierowaną do placówek opiekuńczo-wychowawczych znajdujących się poza granicami kraju.
W dniach 28-29 stycznia 2008 r. delegacja polskich więzienników na czele z dyrektorem okręgowym SW w Lublinie, przebywając na Ukrainie, przekazała 150 paczek z artykułami spożywczymi, środkami higieny i artykułami szkolnymi wychowankom Ośrodka Opiekuńczego w Równem oraz dzieciom z dysfunkcjami motorycznymi i ograniczonym intelektualnie przebywającym w domu dziecka dla inwalidów w Kostopolu. Dzięki ofiarności polskich darczyńców udało się także zebrać kwotę ponad 8000 złotych, co pozwoliło na zakup sprzętu audiowizualnego i gier zręcznościowych na potrzeby wymienionych placówek.
W dniach 8-11 października dwuosobowa delegacja z OISW w Rzeszowie gościła w Kijowie na Ukrainie na zaproszenie Państwowego Departamentu Ukrainy ds. Wykonywania Kar. Podczas spotkania z przewodniczącym PDUdWK Wasylem Koszczyńcem dyrektor okręgowy SW w Rzeszowie przekazał na ręce przewodniczącego kwotę 3.140 zł zebraną przez funkcjonariuszy okręgu rzeszowskiego z przeznaczeniem na rzecz poszkodowanych w powodzi, która miała miejsce na Ukrainie w lipcu 2008 r.
VIII. Działalność socjalno-rekreacyjna oraz sportowa.
1. Wymiana wczasowa.
Dzięki podpisanym porozumieniom o współpracy socjalno- rekreacyjnej w 2008 roku 103 polskich funkcjonariuszy lub członków ich rodzin miało możliwość skorzystania z wypoczynku w ośrodkach wczasowych czeskiej, słowackiej i węgierskiej służby więziennej.
Na zasadzie wymiany 68 Czechów, Słowaków i Węgrów przebywało w ośrodkach wczasowych w Polsce.
1. Wyjazdy polskich grup za granicę:
● w Republice Czeskiej przebywało na wczasach 40 funkcjonariuszy lub członków ich rodzin w ośrodku wczasowym w Pradze,
● na Węgrzech 30 osób przebywało w ośrodku wczasowym w Igal,
● na Słowacji 33 osób wypoczywało w miejscowości Kovačova.
2. Przyjazdy gości zagranicznych na wypoczynek do Polski:
● w ODK SW w Wiśle przebywało 25 Węgrów,
● w ODK SW w Bartkowej wypoczywało 30 Słowaków,
● w ODK SW w Zakopanem gościło 13 Czechów.
3. Wymiana grup dziecięcych:
● na Słowacji w miejscowości Santovka przebywała grupa 31 dzieci,
● w ODK w SW w Sulejowie wypoczywała grupa 30 dzieci,
2. Działalność o charakterze sportowym i rekreacyjnym.
Udział przedstawicieli polskiej Służby Więziennej w międzynarodowych imprezach i zawodach sportowych:
a) piłkarska reprezentacja Służby Więziennej wzięła udział w Mistrzostwach Europy Służb Penitencjarnych w piłce nożnej, które odbyły się w Republice Słowackiej w dniach 19-21 czerwca 2008 r. Polska ekipa zajęła w mistrzostwach trzecie miejsce,
b) drużyna Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu (4 osoby) reprezentowała polską Służbę Więzienną na Międzynarodowych Mistrzostwach Strzeleckich Czeskiej Służby Więziennej, które odbyły się w miejscowości Borek w dniach 9-13 czerwca 2008 r.
Zawodniczki z COSSW w Kaliszu w klasyfikacji kobiecej zajęły 6 miejsce, zaś drużyna męska uplasowała się na 7 miejscu,
c) drużyna składająca się z 3 osób z Zakładu Karnego w Łupkowie w dniach 11-12 grudnia 2008 r. uczestniczyła w Międzynarodowych Zawodach Strzeleckich we Lwowie na Ukrainie,
d) 10 osobowa drużyna Zakładu Karnego w Łupkowie w dniu 10 października 2008 r. uczestniczyła w Międzynarodowych Zawodach Strzeleckich w Presovie na Słowacji,
e) w zawodach strzeleckich organizowanych w dniach 24-26.09.2008 r. w ZK w Valdicach w Republice Czeskiej wzięła udział 9 osobowa reprezentacja ZK Nr 1 we Wrocławiu,
f) reprezentacja z ZK Zaręba (18 osób) brała udział turnieju piłki nożnej, który odbył się we wrześniu 2008 r. na Słowacji (organizowany przez Zakład Karny UVTOS Slovensko Hrnciarovka nad Parnou).
Udział przedstawicieli zagranicznego więziennictwa w imprezach i zawodach sportowych organizowanych w Polsce:
a) 5 osobowa reprezentacja więziennictwa Słowacji brała udział w III Okręgowych Mistrzostwach SW w Narciarstwie Alpejskim organizowanych przez OISW w Krakowie w dniach 14-16.02. 2008 r.,
b) 20-osobowa reprezentacja piłkarska funkcjonariuszy Służby Więziennej z Zakładu Karnego w Rosdorf (Niemcy) w dniach 9-12 maja 2008r. przebywała w ODK SW w Ustce, gdzie rozegrała mecze towarzyskie z reprezentacją piłkarską Zakładu Karnego w Czarnem,
c) w Zawodach Strzeleckich Służb Mundurowych Euroregionu "Karpaty" organizowanych w dniach 25-26.06.2008 r. w ZK w Łupkowie uczestniczyły drużyny z Ukrainy (5 osób), Węgier (8 osób) i ze Słowacji (3 osoby),
d) w organizowanych przez ZK nr 1 we Wrocławiu zawodach sportowych wzięła udział 10 osobowa reprezentacja czeskiej służby więziennej,
e) w X-tych Zawodach Wędkarskich o Puchar Dyrektora Okręgowego SW we Wrocławiu organizowanych w maju 2008 r. przez ZK w Zarębie wzięły udział reprezentacje z Czech (6 zawodników) i ze Słowacji (4 osoby).
IX. Inne formy współpracy międzynarodowej.
1. Międzynarodowe inicjatywy o charakterze kulturalnym.
Międzynarodowy Przegląd Sztuki Więziennej organizowany przez Zakład Karny w Sztumie to jedyne tego typu przedsięwzięcie w Europie, na którym prezentowane są dokonania artystyczne osadzonych. Na V Międzynarodowy Przegląd Sztuki Więziennej organizowany w 2008 r. nadesłano 70 prac osadzonych z 17 jednostek penitencjarnych Czech, Litwy, Niemiec, Estonii, Słowacji i Szwecji. W trakcie trwania konkursu wyróżniono prace 9 zagranicznych autorów z Czech, Niemiec, Litwy i Szwecji. W tegorocznym spotkaniu w Sztumie uczestniczyły delegacje z ZK w Mariampolu na Litwie (7 osób) i z ZK w Rynovicach w Republice Czeskiej (8 osób).
2. Międzynarodowe seminaria technik interwencji.
a) Od kilku lat rokrocznie w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu organizowane są Międzynarodowe Seminaria sztuk Walk i Technik Interwencji. Uczestnicy seminariów mają możliwość zapoznania się z różnymi technikami walki wręcz, pokazy służą również wypracowaniu modelu szybkiego, skutecznego i bezpiecznego obezwładniania agresora lub agresorów, stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz organizowania zabezpieczenia konwojów i działań interwencyjnych w wypadku zagrożenia.
W 2008 r. seminarium odbyło się w dniach 13-15 czerwca i gościli na nim mistrzowie sztuk walk i zawodnicy z: Japonii, Francji, Włoch, Rosji, Ukrainy, Czech, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy, Estonii i Gruzji.
b) W okresie od 25-27.04.2008 r. w miejscowości Vincenza we Włoszech odbyło się IV Seminarium Taktyki Policyjnej oraz Walki Wręcz i Technik Interwencji, w którym udział wzięła 3 osobowa grupa ekspertów z COSSW w Kaliszu. Uczestnicy zapoznali się z najnowszymi technikami stosowania siły fizycznej i środków przymusu bezpośredniego. Ppłk Mirosław Kuświk otrzymał specjalny certyfikat i tytuł czołowego międzynarodowego instruktora z zakresu taktyki technik policyjnych TSADS (Tactical Self Action Defense System)
c) Trzyosobowa grupa specjalistów technik interwencji z COSSW w Kaliszu przebywała w dniach 28-30.11.2008 r. w Breście we Francji, gdzie uczestniczyła w Międzynarodowym seminarium sztuk walk i technik interwencji. Grupa zademonstrowała techniki walki wręcz, stosowanie pałki wielofunkcyjnej typu "tonfa" oraz taktyki i techniki specjalne stosowane w polskiej Służbie Więziennej.
d) W dniach 17-20.04.2008 r. w OSSW w Kulach odbyło się Seminarium Technik Interwencyjnych i Samoobrony, w którym wzięła udział 4 osobowa reprezentacja z Czech.
e) W ramach rewizyty 3 osobowy zespół z OSSW w Kulach przebywał na terenie Republiki Czeskiej w Ostrawie w dniach 6-8.10.2008 r. biorąc udział w Seminarium instruktorów samoobrony.
f) 10 osobowa grupa funkcjonariuszy ZK w Rzeszowie brała udział w organizowanym w dniach 14-15.10.2008 r. w Zakładzie Karnym w Satoraljaujhely (Węgry) szkoleniu grup interwencyjnych, gdzie zapoznała się z uzbrojeniem, technikami samoobrony oraz środkami przymusu bezpośredniego stosowanymi na Węgrzech.
3. Międzynarodowe szkolenie kynologiczne.
W dniach 12-14 września 2008 r. dwuosobowa reprezentacja z Zakładu Karnego w Czarnem uczestniczyła w Międzynarodowych Zawodach Kynologicznych w Republice Czeskiej. Oprócz Służby Więziennej Polskę reprezentowała grupa funkcjonariuszy Straży Granicznej. Przeprowadzono 8 konkurencji, w których wzięły udział 23 psy służbowe.
Największe uznanie polskich specjalistów uzyskały metody szkolenia psów patrolowo-ochronnych. Delegowanym funkcjonariuszom zaprezentowano również ekwipunek i wyposażenie do tresury psów służbowych.
X. Propozycje Okręgowych Inspektoratów Służby Więziennej wykorzystania zaobserwowanych rozwiązań zagranicznych w celu adaptacji na grunt polskiego systemu penitencjarnego.
OISW w Lublinie:
1) Modernizowanie zabezpieczeń zewnętrznych linii ogrodzeń jednostek umożliwiające rezygnację z wystawiania posterunków uzbrojonych. Wykorzystywanie wygospodarowanych etatów do bezpośredniej pracy ze skazanymi.
2) Szersze zatrudnianie osób cywilnych, np. doradców zawodowych, pracowników socjalnych do pracy penitencjarnej z osadzonymi.
3) Zatrudnianie emerytowanych funkcjonariuszy na umowy cywilno-prawne w okresach urlopowych lub w wypadkach dłuższej absencji chorobowej personelu, celem utrzymania jakości pracy i intensywności kontaktów wychowawczych.
4) Stworzenie oddziałów penitencjarnych o nowej struktury organizacyjnej (komplementarne zespoły zadaniowe), nakierowanych na realizację celów wykonania kary z jednoczesnym zabezpieczeniem potrzeb osadzonych powierzonych ich pieczy.
5) Uchylenie konieczności kwalifikowania samouszkodzeń skutkujących rozstrojem zdrowia poniżej 7 dni jako wypadków nadzwyczajnych. Wprowadzenie obligatoryjnego nakazu zwracania kosztów leczenia przez osoby dokonujące samoagresji.
6) Ograniczanie do minimum procedur biurokratycznych w dziale ochrony, którego naczelnym celem jest zapewnienie ładu, porządku, bezpieczeństwa i dyscypliny. Stosowane w Niemczech rozwiązania obligują np. oddziałowego do sporządzania pisemnego meldunku z przebiegu służby, tylko wówczas, gdy wystąpiły zdarzenia wykraczające poza normalny tok służby.
OISW w Krakowie:
1) Wprowadzenie odpłatności skazanych za korzystanie z dodatkowych udogodnień w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności: za wypożyczenie odbiornika TV, radia. DVD czy komputera;
2) Wprowadzenie obowiązku pracy dla każdego skazanego, jeśli pozwala mu na to zdrowie;
3) Wprowadzenie odpłatności skazanych za kursy zawodowe i naukę oraz specjalistyczne leczenie;
OISW w Poznaniu:
1) Wyznaczenie specjalnej grupy funkcjonariuszy, odpowiednio szkolonej do stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz zintensyfikowanie częstotliwości szkoleń,
2) Wprowadzenie możliwości elektronicznego odsłuchiwania rozmów telefonicznych prowadzonych przez osadzonych i ich rejestrowania, jak również możliwości elektronicznego rozliczania za pomocą specjalnych kart elektronicznych opłat za ww. rozmowy, które automatycznie dokonują odpowiednich potrąceń z konta depozytowego osadzonych,
3) Usprawnienie gospodarki kluczami poprzez wprowadzenie zasady przechowywania kluczy w osobistych skrzynkach funkcjonariuszy oraz zasady poruszania się po jednostce za pomocą trzech kluczy i breloka,
4) W przypadku korzystania przez osadzonego z własnego sprzętu RTV, sprowadzonego do jednostki z zewnątrz, wprowadzenie zasady, że kontroli sprzętu dokonuje specjalistyczna firma z zewnątrz, koszty natomiast ponosi osadzony,
5) Wprowadzenie zasady wydawania zgody jedynie na ściśle określoną liczbę abonentów telefonicznych (np. 3 numery telefoniczne podane przez osadzonego) i wprowadzenie automatycznej blokady w przypadku usiłowania przez osadzonego wybrania innego numeru, niż ten, na który posiada zgodę,
6) Wprowadzenie systemu widzeń, w którym funkcjonariusz ustala grafik na cały tydzień, a następnie są rozsyłane zawiadomienia do rodzin osadzonych. Prawo do widzeń danego dnia mają tylko osoby zaproszone. Takie rozwiązanie ułatwia organizację pracy w jednostce i wyklucza np. problem z poszukiwaniem osadzonego, który jest zatrudniony,
7) Uproszczenie procedur działania i ich dokumentowania - np. ruch osadzonych jest kontrolowany, lecz nie przesadnie dokumentowany ( Niemcy), uproszczone są procedury związane ze stosowaniem środków przymusu bezpośredniego (Słowacja). Zwiększenie komfortu pracy w systemie, który jest ukierunkowany na konkretny cel i nie wywołuje zbędnego stresu związanego z bezwzględnym przestrzeganiem procedur i ich dokumentowaniem,
8) Zwiększenie kompetencji i uprawnień funkcjonariuszy niższego szczebla, powodujące zwiększenie m.in. poczucia odpowiedzialności za wykonywaną pracę, co powoduje też usprawnienie i uproszczenie realizacji ustawowych zadań,
9) Zmniejszenie do formatu B5 i uproszczenia prowadzenia akt osobowych, m.in. poprzez eliminację typowych projektów ocen okresowych z zachowaniem notatek obserwacyjnych ww. działania pozwolą wychowawcom poświęcić większą ilość czasu bezpośredniemu oddziaływaniu resocjalizacyjnemu.
XI. Zakończenie i wnioski.
Działalność Służby Więziennej jest w całości finansowana z budżetu państwa. Stąd też w dobie ogólnoświatowego kryzysu i ograniczenia środków finansowych na realizację zadań statutowych więziennictwa należy podjąć zdecydowane działania na rzecz racjonalizacji współpracy międzynarodowej. Wprowadzane ograniczenia nie powinny jednak skutkować zagrożeniem dla wieloletnich inicjatyw, mających swoją tradycję, wysoką renomę międzynarodową, w których przerwanie współpracy byłoby zaprzepaszczeniem wieloletniego dorobku i stratą ważnych dla służby kontaktów. Przykładami takich cennych inicjatyw mogą być chociażby: wzorowo prowadzona przez OISW w Poznaniu współpraca stażowa polskich i niemieckich jednostek penitencjarnych, organizowane rokrocznie w Kaliszu Międzynarodowe Seminarium Sztuk Walk i Technik Interwencji czy np. udział gości zagranicznych w Międzynarodowym Przeglądzie Sztuki Więziennej w Sztumie.
Służba Więzienna poczyni starania w celu utrzymania na stosownym poziomie współpracy międzynarodowej z uwzględnieniem bieżących potrzeb i możliwości finansowych. W 2009 r. przewiduje się podpisanie nowego porozumienia o współpracy z więziennictwem Czech oraz podpisanie listów intencyjnych o współpracy z Republiką Kazachstanu i Republiką Kirgistanu. Rozważa się również, przy ustanowieniu woli partnera, podpisanie nowego porozumienia z Federalną Służbą Wykonania Kar Federacji Rosyjskiej.
Kontynuowana będzie działalność pomocowa dla Kazachstanu i Kirgistanu. Wizytę studyjną przedstawicieli więziennictwa Kirgistanu, w maju br., w dużej części sfinansuje Kolegium Europy Wschodniej.
Przystąpiono do konkursu ogłoszonego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych na uzyskanie środków finansowych w celu realizacji projektu szkolenia, wspólnie z misją EUJUST LEX, pracowników więziennictwa Iraku. Służba Więzienna przygotowuje się do przyjęcia drugiej grupy przedstawicieli więziennictwa z państw Azji Centralnej (Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu), którzy wiosną 2009 r. odwiedzą Polskę aby zrealizować wizytę studyjną nt. "Przeciwdziałanie narkotykom w polskich zakładach karnych". Wizyta finansowana będzie przez organizację pozarządową BOMCA/CADAP (Border Menagement and Drug Action Programmes). Nadzór nad projektem ze strony BOMCA/CADAP sprawować będzie dr Paweł Moczydłowski a pomoc w zorganizowaniu i przeprowadzeniu przedsięwzięcia zapewni Centralny Zarząd Służby Więziennej. Utrzymana zostanie także wymiana stażowa z Uniwersytetem Sama Houstona w Huntsville oraz więziennictwem Teksasu.
Zdecydowanemu ograniczeniu, do czasu poprawy sytuacji finansowej, ulegnie wymiana stażowa organizowana na szczeblu centralnym z Czechami, Słowacją i Węgrami.
W celu realizacji powyższych zamierzeń należy:
1. Podjąć zdecydowane działania, na wszystkich szczeblach organizacyjnych więziennictwa, związane z ograniczeniem współpracy międzynarodowej, do niezbędnych potrzeb.
2. Ściśle przestrzegać ustaleń zawartych w piśmie BPZ - 081-4/07/702 z dnia 16 kwietnia 2007 r. dyrektora generalnego Służby Więziennej w sprawie zasad współpracy międzynarodowej jednostek organizacyjnych więziennictwa.
3. Zawiesić w 2009 r. wymianę stażową organizowaną na szczeblu centralnym z więziennictwami Czech, Węgier i Słowacji.
4. W organizowanej wymianie międzynarodowej w większym stopniu uwzględniać udział pracowników średniego i podstawowego szczebla organizacyjnego, szczególnie funkcjonariuszy pracujących w bezpośrednim kontakcie z osadzonymi.
Opracował:
ppłk Jacek Staszyszyn
specjalista
w Biurze Dyrektora Generalnego SW
Akceptował:
płk dr Jerzy Czołgoszewski
dyrektor
Biura Dyrektora Generalnego SW
Załącznik nr 1
Porozumienia o współpracy międzynarodowej obowiązujące w 2008 r.
Lp.
Jednostka
Jednostki, z którymi zawarto porozumienie
1
CZSW
1. CZSW - Krajowa Komenda Więziennictwa MS Węgier
2. CZSW - Centralny Zarząd Więziennictwa MS Słowacji
3. CZSW - Służba Więzienna Czech
4. CZSW - Federalna Służba Wykonania Kar Rosji
5. CZSW -Departament Więziennictwa Estonii
6. CZSW - Teksaski Departament Prawa Kryminalnego oraz Uniwersytet Stanowy Sama Houstona w Huntsville w USA
7. CZSW - Państwowy Departament Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar
8. CZSW - Departament SW Republiki Litwy
9. CZSW - Departament Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości Gruzji
2
OISW Białystok
1. OISW Białystok - Zarząd Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar w obwodzie chmielnickim (Ukraina)
3
OISW Gdańsk
1. ZK Sztum - ZK Marijampol (Litwa)
2. ZK Sztum - ZK Rynowice (Czechy)
4
OISW Katowice
1. AŚ Częstochowa - AŚ Ostrawa (Czechy)
2. ZK Racibórz - ZK Opava (Czechy)
3. ZK Wojkowice - ZK w Karvinie (Czechy)
5
OISW Kraków
1. ZK Tarnów-Mościce - ZK Pardubice (Czechy)
2. ZK Tarnów-Mościce - ZK Rużomberok (Słowacja)
3. ZK Tarnów - ZK Mirov (Czechy)
4.ZK Nowy Sącz - ZK Kurim (Czechy)
6
OISW Lublin
1. OISW Lublin - Zarząd Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar w obwodzie rowieńskim (Ukraina)
2.ZK Zamość - samorząd miasta Schwabisch Hall (Niemcy)
7
OISW Łódź
1. OISW Łódź - AŚ Monachium (Niemcy)
2. ZK Sieradz - ZK Bernau (Niemcy)
3. ZK Płock - ZK St. Georgen Bayeruth (Niemcy)
4. AŚ Łódź - ZK Straubing (Niemcy)
5.AS Piotrków Tryb. - AS Landshu (Niemcy-Bawaria)
8
OISW Poznań
1. OISW - Instytut Kształcenia Służby Więziennej w Straży pod Ralskiem (Czechy)
2. OISW - Departament Służby Więziennej MS (Niemcy Dolna Saksonia)
3. AŚ Poznań - ZK Hannover (Niemcy Dolna Saksonia)
4. AŚ Poznań - AŚ Brno (Czechy)
5. AŚ Leszno - ZK Nitra-Chrenowa (Słowacja)
6. ZK Gębarzewo - AŚ Nitra (Słowacja)
7. ZK Kalisz - ZK Znojmo (Czechy)
8. ZK Rawicz - ZK Leopoldow (Słowacja)
9. ZK Wronki - ZK Wolfenbűttel (Niemcy Dolna Saksonia)
9
OISW Rzeszów
1. OISW Rzeszów - Zarząd Państwowego Departamentu Ukrainy do Spraw
Wykonywania Kar w obwodzie lwowskim (Ukraina)
2. ZK Rzeszów - ZK w Satoraljaujhely (Węgry)
3. ZK Łupków - AŚ Presov (Słowacja)
10
OISW Wrocław
1. ZK nr 1 Wrocław - ZK Valdice (Czechy)
2. ZK Zaręba - ZK Straž pod Ralskiem (Czechy)
3. ZK Zaręba - ZK w Rynovicach (Czechy)
4. ZK Zaręba - ZK Hrnciarovka nad Parnou (Słowacja)
11
OISW Koszalin
1.ZK Czarne - ZK Rosdorf (Niemcy)
11
COSSW Kalisz
1. COSSW - Ośrodek Szkolenia SW przy MS Republiki Litewskiej
2. COSSW - Centrum Szkolenia przy Generalnym Departamencie Wykonywania Wyroku Sądowego Ministerstwa Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Mongolii
3. COSSW - Wołogodzki Instytut Prawa i Ekonomiki Rosji
4. COSSW - Instytut Kształcenia Służby Więziennej w Straży pod Ralskiem (Czechy)
Ogółem
47
Załącznik nr 2
Wybrane rozwiązania legislacyjne, systemowe i techniczne stosowane w zagranicznych systemach penitencjarnych.
Niemcy.
Podczas wizyty w Kraju Sary (Nadrenia Palatynat) zaprezentowano polskim funkcjonariuszom pilotażowy program dotyczący opieki nad skazanymi młodocianymi.
Ideą programu jest stworzenie zespołów, w których skład wejdą sędziowie penitencjarni, psycholodzy, terapeuci, kuratorzy oraz pracownicy socjalni, którzy obejmą swoją pomocą wszystkich młodocianych już w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Zadaniem zespołu jest stworzenie planu zamierzeń i oddziaływań penitencjarnych, które zmierzać będą do zdobycia przez młodocianego zawodu, poprawy zachowania, podjęcia terapii p/alkoholowej lub p/narkotykowej. Program oparty na typowych ideach probacyjnych ma prowadzić do uzyskania przez podopiecznego warunkowego przedterminowego zwolnienia, które nie skutkuje pełnym korzystaniem z wolności.
Osoba zwolniona warunkowo trafia automatycznie do specjalnego ośrodka, gdzie następuje drugi etap pracy ze skazanym. Jest on kierowany do odpowiedniej szkoły celem kontynuacji nauki lub do zakładu pracy w celu podjęcia pracy zarobkowej. Jeżeli jest taka potrzeba skazany kierowany jest na zajęcia z terapii uzależnień. Zespół podejmuje również starania w udzieleniu pomocy w uzyskaniu lokalu mieszkalnego. Czas pobytu w ośrodku określa sąd penitencjarny i jest on uzależniony od stopnia realizacji programu. Odmowa udziału w programie lub zakłócenie jego realizacji powoduje odwołanie warunkowego zwolnienia i powrót do izolacji więziennej.
W zakładzie karnym w Saarbrucken jest wydzielony oddział dla skazanych za przestępstwa na tle seksualnym. Od dwóch lat funkcjonuje program terapeutyczny realizowany przez 4 zespoły. W skład każdego z zespołów wchodzą: psycholog, pedagog, lekarz i pielęgniarka. Każdy z zespołów opiekuje się grupą 9 skazanych. Członkowie zespołu przebywają na zmianę z podopiecznymi 24 godziny na dobę, spożywają z nimi posiłki, prowadzą zajęcia terapeutyczne i organizują im czas wolny. Szczególny nacisk kładzie się na zajęcia sportowe, które sportową złość przekuwają na pozytywne emocje. Obserwuje się przy tym sposób radzenia sobie ze stresem, wzburzeniem emocjonalnym oraz obserwuje się reakcje międzyludzkie. Zasadą programu jest wypracowanie więzi emocjonalnej pomiędzy członkami zespołu i skazanymi. Skazany po zwolnieniu z izolacji więziennej ma możliwość utrzymywania kontaktu z zespołem. W trakcie trwania programu nie zanotowano przypadku powrotności do przestępstwa osób zwolnionych.
W Zakładzie Karnym dla młodocianych w Kassel (Dolna Saksonia) realizowany jest program "Przygotowanie do życia na wolności BAZA(BASIS)" nagrodzony przez Ministerstwo Dolnej Saksonii. Program skierowany jest do osadzonych młodocianych i ukierunkowany na radzenie sobie ze stresem. Skazany młodociany, jeżeli występują u niego problemy z funkcjonowaniem, może zostać skierowany na tygodniowy program indywidualnej terapii. Przez tydzień ma się wyciszyć, jest izolowany od innych osadzonych, poddawany jest oddziaływaniu psychologów i terapeutów. Ma to pomóc w wytonowaniu emocji, ułatwić wgląd w siebie i pokonać stres.
Dyrektor Aresztu Śledczego w Hannoverze wprowadził w kierowanej przez siebie jednostce system rotacyjny na stanowiskach ochronnych i wychowawczych. Funkcjonariusze po przepracowaniu dwóch lat w którymś z tych pionów służby są przesuwani do sąsiedniego pionu. Takie działanie ma zapobiegać rutynie i pobudzać motywację do pracy oraz pozwala lepiej rozumieć funkcjonowanie organizmu więziennego.
Do produkcji sprzętu kwaterunkowego wykorzystuje się metalowe profile otwarte co utrudnia wykorzystywanie ich jako miejsc ukrycia niedozwolonych przedmiotów. Całe wyposażenie jest na stałe przymocowane do ścian i podłogi specjalnymi wkrętami, które nie są możliwe do odkręcenia bez specjalistycznych wkrętaków. Zarówno szafy jak i stoliki są nieznacznie odsunięte od ściany, a szafy nie mają "pleców".
Drzwi w celach wyposażone są w zamki elektromechaniczne (otwierane centralnie), zamki mechaniczne otwierane przez funkcjonariuszy oraz zamki, które może zamykać sam osadzony, kiedy w godzinach od 18.00 do 21.00 może przebywać poza celą. Klucz, który posiada funkcjonariusz potrafi otworzyć każdą z cel.
Na siatce stanowiącej ogrodzenie wewnętrzne jednostki zainstalowane są czujniki wstrząsów.
Dachy pawilonów mają spadek do środka, przez co rynny spustowe są konstrukcyjnie zabudowane i niewidoczne. Blacha na dachu jest zbyt cienka aby utrzymać ciężar człowieka i tym samym uniemożliwia poruszanie się po dachu. Dyżurka oddziałowego położona na ostatniej kondygnacji wyposażona jest w wyjście na dach, co umożliwia ewakuację lub interwencję wobec osoby, której udało wydostać sie na dach.
W związku z problemem przenikania środków narkotycznych na teren zakładu prowadzi się okresowe badania przesiewowe osadzonych mające na celu wyodrębnienie osób używających tych środków.(ZK w Schwäbisch Hall)
Niemiecki system penitencjarny dużą wagę przywiązuje do spraw socjalnych oraz pomocy postpenitencjarnej. Jeżeli skazany realizuje ustalony program, może liczyć na pomoc państwa w spłacie ciążących na nim zobowiązań finansowych, chociażby w postaci otrzymanej pożyczki, którą zobowiązany jest zwrócić w okresie 4 lat po opuszczeniu zakładu karnego.
Administracja jednostek penitencjarnych ograniczana jest do minimum. Większość spraw załatwiają urzędy centralne poszczególnych landów. Na przykład płace funkcjonariuszy przelewane są na konta funkcjonariuszy bezpośrednio z ministerstwa finansów landu. Zarówno wszystkie wydatki jednostki jak i zamówienia publiczne realizują również pracownicy tego ministerstwa.
Każdy nowo przyjęty do służby w więziennictwie Bawarii funkcjonariusz jest zobowiązany przez 2 lata pracować w najbardziej trudnej i odpowiedzialnej jednostce penitencjarnej - w Areszcie Śledczym w Monachium. Po odbytej tam praktyce może dopiero ubiegać się o przeniesienie do innego zakładu penitencjarnego.
W Monachium powstaje nowy obiekt więzienny (docelowo ma być to więzienie dla kobiet i młodocianych), bez wieżyczek wartowniczych, z zewnątrz przypominający wyglądem galerię handlową. Po stronie zewnętrznego obwodu budynku znajdować się będą biura i pomieszczenia administracyjne, cele mieszkalne znajdować się będą od wewnętrznej strony obiektu. Plac wewnątrz zajmować będą pola spacerowe, a na górnej kondygnacji planuje się uzyskać pomieszczenie, które będzie spełniać rolę ogrodu zabaw i wypoczynku dla osadzonych matek z małymi dziećmi.
W Zakładzie Karnym w Straubing sale widzeń znajdują się pod ziemią, co jest świadectwem ekonomicznego wykorzystania powierzchni jednostki. Światło dzienne w sali widzeń zapewniają świetliki w kształcie piramid, a komunikacja dla osób odwiedzających odbywa się przeszkloną windą.
Podczas wizyty w zakładzie zwrócono również uwagę na bardzo praktyczne umundurowanie funkcjonariuszy - koszule bez krawatów i spodnie drelichowe, dające poczucie bezpieczeństwa i wygody.
Brak prywatnych telewizorów w celach mieszkalnych - odbiorniki wydawane są osadzonym za opłatą (24 Euro/miesiąc) i są własnością firm współpracujących z jednostką penitencjarną.
Wyrażenie zgody na prośbę osadzonego o udzielenie widzenia z daną osobą poprzedzone jest każdorazowo wystąpieniem do właściwej jednostki Policji o opinię o osobie wskazanej przez zainteresowanego. Negatywna opinia z policji na temat osoby odwiedzającej uniemożliwia wydanie jej zgody na otrzymanie widzenia.
Określenie zdolności do pracy osadzonego następuje niezwłocznie po przyjęciu do jednostki.
Cele zabezpieczające wyposażone są w dwa wejścia, co umożliwia sprawniejsze działanie grupy interwencyjnej.
Funkcjonariusze wyposażeni są w elektroniczne urządzenia typu TETRA umożliwiające identyfikację i lokalizację funkcjonariusza. Jeżeli urządzenie pozostaje nieruchome w pozycji poziomej przez okres 2 minut automatycznie uruchamia się alarm.
W ZK Straubing do kontroli wjeżdżających i wyjeżdżających pojazdów stosuje się urządzenie rentgenowskie, natomiast w ZK Rosdorf,, podwozie pojazdu podczas każdorazowego wjazdu i wyjazdu jest skanowane a kontrola następuje poprzez porównanie skanów. Ponadto służba ochronna wyposażona jest w urządzenie do wykrywania tętna ludzkiego w samochodach ciężarowych.
Specjalne ukształtowanie drogi dojazdowej do ZK Rosdorf (ostry łuk) uniemożliwia przy napadzie z zewnątrz staranowania bramy wjazdowej. Inne zabezpieczenie jednostki z zewnątrz zastosowano w ZK Huenefeld (Hesja), gdzie całą jednostkę otoczono wałem ziemnym o wysokości 4,5 metra obsadzonym krzewami.
Siatkę typu concertina usytuowano na wahaczach, co powoduje absolutną niemożność pokonania przeszkody (zwoje pod ciężarem uginają się co powoduje dodatkowe zaplątanie się potencjalnego uciekiniera.(ZK Rosdorf)
W Rosdorf korytarze wewnętrzne doświetlone są przez świetliki szczelinowe o tak dobranej szerokości szczeliny aby nie mógł się przecisnąć człowiek.
Każdy osadzony posiada imienną kartę, która po włożeniu do czytnika w celi włącza prąd w celi. (ZK Rosdorf)
Rozmowy telefoniczne są realizowane za pomocą systemu COMIO, gdzie każdy skazany ma swój kod PIN do którego przypisane są numery pod które ma zezwolenie dzwonić. (ZK Rosdorf).
W zakładzie Rosdorf jako wariant ogrzewania jednostki celowo wybrano gazowe ze względu na brak potrzeby składowania opału, oraz uniknięcia wwozu i wywozu opału i pozostałości po spalaniu.
Funkcjonariusze wyposażeni są w telefon przenośny, który jednocześnie spełnia rolę pagera oraz systemu alarmowego - po wyrwaniu zawleczki uruchamia się alarm na stanowisku dowodzenia.
Widzenia w Areszcie Śledczym w Monachium odbywają się przy stole, który biegnie wzdłuż sali widzeń. Takie rozwiązanie uniemożliwia podawanie nielegalne przedmiotów, zamianę obuwia lub miejsc pomiędzy osadzonymi i osobami odwiedzającymi. Towary, które nie zostały spożyte na widzeniu zabiera odwiedzający.
Funkcjonariusze działu ochrony nie prowadzą praktycznie żadnej dokumentacji w trakcie wypełniania obowiązków służbowych, a jedynie odnotowują wydarzenia naruszające normalny tok służby, sporządzając odrębne meldunki.
Czechy.
W trakcie pobytu reprezentacji z Zakładu Karnego w Czarnem na Międzynarodowych Zawodach Kynologicznych w Republice Czeskiej uznanie polskich specjalistów uzyskały metody szkolenia psów służących do patrolowania jednostek oraz konwojowania osadzonych. Zaprezentowano także interesujący sprzęt do tresury m.in. kagańce wykonane z tworzywa sztucznego, lekkie i trwałe.
Słowacja.
W Zakładzie Karnym w Bratysławie w oddziale dyscyplinarnym cele wyposażone są w system krat koszowych, który umożliwia bezpieczną kontrolę celi przez funkcjonariuszy bez konieczności opuszczenia jej przez skazanego.
Szwecja.
W zakładzie karnym dla młodocianych w Klarälvsgården realizowany jest autorski program resocjalizacyjny, który składa się z czterech etapów. Dwa pierwsze polegają na wdrażaniu podopiecznych do dyscypliny i redukcji agresji, a dwa następne na modyfikacji zachowań i resocjalizacji.
Oddziaływania prowadzi się w oparciu o system punktowy. Skazani za pozytywne zachowania otrzymują tzw. palety, natomiast za przewinienia posiadane palety są im odbierane. Za zgromadzone punkty podopieczni mogą dokonywać zakupów na terenie zakładu lub korzystać z urządzeń rekreacyjno-sportowych (siłownia, sauna), sprzętu RTV, gier itp. Ponadto posiadanie palet umożliwia wykonywanie połączeń telefonicznych do wskazanych osób, których karalność jest uprzednio sprawdzana przez personel. Osadzeni, którzy ukończyli pierwsze dwa etapy, za zgromadzone palety, mogą skorzystać z wyjścia do kina na zewnątrz jednostki pod opieką asystenta. Po czterech latach pobytu w izolacji więziennej skazani na dalsze dwa lata przekazywani są pod opiekę rodzin resocjalizujących.
Zakłady karne dla młodocianych są dofinansowywane przez jednostki samorządu terytorialnego. W zakładzie liczącym 45 osadzonych pracuje 110 funkcjonariuszy.
W Szwecji na terenie zakładu obowiązuje całkowity zakaz palenia wyrobów tytoniowych dotyczący również pracowników.
Szwajcaria.
Transport skazanych organizuje specjalistyczna firma konwojowa, nie zajmuje się tym ani służba więzienna ani policja.
W Centrum Nadzoru i Probacji w Arxhof, gdzie wykonywane są kary probacyjne wobec mężczyzn pomiędzy 17 a 25 rokiem życia, wszelkie konflikty i kwestie sporne pomiędzy osadzonymi bądź osadzonymi i administracją są rozwiązywane poprzez organizowanie paneli dyskusyjnych. Wobec osadzonych stosuje się wymóg każdorazowego reagowania na sytuacje konfliktowe i podejmowanie przez nich prób bezpośredniego rozwiązywania problemu poprzez rozmowę pomiędzy skonfliktowanymi osadzonymi. Nauka rozwiązywania konfliktów bez użycia siły i nie posługiwanie się przemocą (także werbalną) jest jednym z podstawowych celów centrum w Arxhof.
Ukraina.
Przeciągnięta wzdłuż korytarza na wysokości kolan linka kończy się na wyłączniku, który po jej napięciu włącza alarm na stanowisku dowódcy zmiany (ZK w Horodyszczu).
USA
Zatrudnienie osób pozbawionych wolności w teksańskim systemie penitencjarnym oparte jest na obowiązku wykonywania pracy przez wszystkich skazanych u których stwierdzono zdolność do pracy. Praca skazanych jest nieodpłatna. W związku ze znaczną ilością zatrudnionych więzienia teksańskie zostały wyposażone w potężną bazę materiałowo-sprzętową oraz odpowiednią infrastrukturę dla potrzeb produkcyjnych. Działalność przedsiębiorstw finansowana jest z budżetu centralnego (stanowego) począwszy od zakupu materiałów poprzez wyposażenie w maszyny i urządzenia. Wyroby i usługi kierowane są na potrzeby funkcjonowania jednostek penitencjarnych, ale również na potrzeby innych jednostek budżetowych. Na niektóre wyroby (np. tablice rejestracyjne do pojazdów, znaki drogowe) więzienne przedsiębiorstwa mają wyłączność. Takie rozwiązanie powoduje, że firmy mają zagwarantowany rynek zbytu i nie muszą rywalizować z konkurencją. Nie muszą również wypracowywać zysku aby się rozwijać i inwestować, gdyż wszystkie potrzeby w tym zakresie zapewnia budżet stanowy.
Taki model organizacji zatrudnienia daje możliwość tworzenia optymalnej ilości miejsc pracy, z uwagi na nieodpłatną formę świadczonej pracy zabezpiecza przedsiębiorstwom ciągłość produkcji i zamówień, konkurencyjność na rynku, a także zabezpiecza dbałość o stan infrastruktury jednostek penitencjarnych.
Budżet teksańskiego więziennictwa (Teksańskiego Departamentu Prawa Kryminalnego - TDPK) opracowywany jest corocznie w układzie zadaniowym i obejmuje trzyletni interwał czasowy z wyodrębnieniem celów, podzadań (programów) i strategii (zadań). Wprowadzenie budżetu zadaniowego pozwala optymalizować wykorzystanie środków, poprawia skuteczność i efektywność realizowanych zadań i wprowadza przejrzystość budżetu.
Więziennictwo Teksasu posiada wyodrębnione w budżecie środki na świadczenie pomocy prawnej dla osadzonych.
System opieki zdrowotnej skazanych oparty jest na funkcjonowaniu w systemie dwóch operatorów zewnętrznych, ustanowionych na podstawie zawartych z nimi kontraktów. Jeden z takich operatorów (firma zewnętrzna) zabezpiecza opiekę medyczną dla około 120 000 skazanych. Zadania więziennictwa ograniczają się jedynie do zapewnienia bazy lokalowej (w tym budynków szpitalnych) z przeznaczeniem na działalność zdrowotną, organizacji i pokrycia kosztów transportu chorych osadzonych i ponoszenia opłat na rzecz operatora w wysokości 8,60 USD dziennie na jednego osadzonego. W zamian za to operator zewnętrzny ma obowiązek świadczenia usług medycznych w tym zatrudnienia specjalistycznego personelu, pokrycia kosztów leczenia we wszystkich placówkach więziennej służby zdrowia (ambulatoryjnych i szpitalnych) oraz, jeżeli zajdzie taka konieczność, zabezpieczenia leczenia specjalistycznego w placówkach prywatnej służby zdrowia.
|
|
