Przeznaczenie.

Zgodnie z zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia przeznaczenia zakładów karnych, Zakład Karny w Zabrzu przeznaczony jest dla skazanych recydywistów penitencjarnych. Odbywają w nim karę zarówno osadzeni odbywający karę w systemie zwykłym jak i programowanego oddziaływania . Jednostka jest zakładem typu półotwartego, z jednym oddziałem otwartym .

Pojemność jednostki została określona na 591 miejsc.
Kadra zakładu liczy obecnie ponad 143 funkcjonariuszy i pracowników cywilnych.

Historia.

Krótka historia obiektów jednostki

Zakład Kamy w Zabrzu nie może poszczycić się długą historią z tego względu, iż istnieje zaledwie od niecałych 40 lat, od 1973 roku. Budynki znajdujące się na terenie jednostki wykorzystywane były wcześniej jako koszary, obóz jeńców wojennych, hotel robotniczy i magazyny.

Najstarszymi obiektem w jednostce jest budynek kotłowni, wybudowany w 1931 roku. Obecnie istniejące pawilony A, B, C, E i F, oraz budynek ambulatorium powstały w 1936 roku jako pomieszczenia koszarowe – są to budynki parterowe, podpiwniczone z drewnianymi stropodachami, kryte papą. W 1936 roku powstał też budynek kuchni, pralnię, łaźnię i stołówkę wybudowano w latach siedemdziesiątych XX wieku. Podstawowe uzbrojenie terenu (sieć wodociągowa i kanalizacyjna) powstało w Iatach trzydziestych ubiegłego stulecia, a sieć centralnego ogrzewania w 1970 roku.

Zakład Karny w Zabrzu przeznaczony był i nadal przeznaczonych jest dla skazanych recydywistów. Czasami jednak przejściowo osadzano w nim również skazanych, którzy nie byli recydywistami.

Działalność jednostki od 1973 roku do 1980 roku

Minister Sprawiedliwości powołał Zakład Kamy w Zabrzu w maju 1973 roku. Do polowy roku 1974 trwały prace reorganizacyjne, których celem było przygotowanie jednostki do przyjęcia więźniów.

Zakład Karny w Zabrzu przeznaczony był wówczas dla mężczyzn wtórnie karanych, do których nie miał zastosowania art. 60 k.k. z 1969 roku, a następnie skazani recydywiści, którym pozostało do odbycia kary nie więcej niż 5 lat w rygorze zasadniczym i nie więcej niż 3 Iata w złagodzonym. Liczba skazanych była bardzo duża i wynosiła od 900 do 1100 osób, co powodowało w ogromne przeludnienie. Było wśród nich wielu uczestników podkultury więziennej („grypsujących”), którzy stanowili około 80% więźniów w poszczególnych pawilonach. Starano się zmniejszyć ich Iiczbę, głównie przez transportowanie części z nich do innych zakładów i przyjmowanie nowych skazanych, przede wszystkim „niegrypsujących”.,

Znaczne przeludnienie jednostki w tym czasie sprawiło, że w każdym pawilonie przebywało około 240 do 250 skazanych, których sprawami zajmował się tylko jeden wychowawca. Rola wychowawcy sprowadzała się więc tylko do pracy „papierkowej", głównie pisania różnych wniosków, podań i opinii.

Istotną cechą omawianego okresu był obowiązek pracy i powszechność. zatrudnienia, które wynosiło od 95 – 97%, skazani pracowali przede wszystkim poza terenem jednostki. Tak duże zatrudnienie miało jednak nie tylko pozytywne skutki. Często dochodziło do ucieczek z miejsca pracy i odmowy jej wykonywania.

Działalność jednostki od 1981 roku do 1989 roku

Z chwilą wprowadzenia stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku, w kraju uruchomiono ośrodki odosobnienia, które funkcjonowały do 31 grudnia 1982 roku. Również Zakład Karny w Zabrzu przekształcony został w Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych. Zajmowali oni większość pawilonów, a tylko jeden przeznaczony był dla obsługi jednostki. Obecnie w jednostce nie ma dokumentów, dotyczących działalności jednostki w tym czasie.

W 1983 roku po zlikwidowaniu Ośrodka Odosobnienia dla Internowanych zakład poddano remontowi. Zaludnienie nie przekraczało wtedy 40% pojemności. Jednostkę zapełniano stopniowo, w miarę oddawania do użytku poszczególnych pawilonów. Ostatecznie w połowie roku osiągnięto pełny stan zaludnienia zakładu. Jego pojemność wynosiła 658 skazanych.

Podobnie, jak to miało miejsce we wszystkich jednostkach penitencjarnych u schyłku 1989 roku skazani liczyli na powszechną amnestię i złagodzenie prawa karnego, atmosfera była zła, a oczekiwania osób pozbawionych wolności zbyt duże. W Zakładzie Karnym w Zabrzu doszło do zbiorowego wystąpienia osadzonych, ale nie przybrało ono form tak drastycznych, jak w innych jednostkach. Skazani utworzyli komitet protestacyjny, odmówili pracy i przedstawili administracji głównie socjalne postulaty. Przeprowadzono negocjacje nie doprowadzając do eskalacji konfliktu, a realizacja ustawy amnestyjnej ostatecznie rozładowała nastroje.

Podsumowując ten okres stwierdzić można, iż cechowała w dalszym ciągu powszechność zatrudnienia. Atutami w zatrudnieniu skazanych były: pełna dyspozycyjność grup roboczych, korzystne warunki ich wynagradzania i brak innych chętnych do wykonywania niektórych prac. Osadzeni odbywający karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Zabrzu wybudowali w całości między innymi Szkołę Podstawową w Siemianowicach Śląskich i Szkołę Górniczą wraz z internatem przy Kopalni Węgla Kamiennego Śląsk. Poza tym pracowali przy budowie osiedli mieszkaniowych w Rudzie Śląskiej, Zabrzu, Siemianowicach i Katowicach oraz Ronda Mikołowskiego w Katowicach .

Do 1989 roku koszty utrzymania zakładu karnego w zakresie infrastruktury tj. utrzymania budynków,koszty CO, zużytej wody i kanalizacji ponosił PRINŻBUD w Świętochłowicach wspólnie z przedsiębiorstwami zatrudniającymi skazanych.

Działalność jednostki od 1990 roku

W 1990 roku po realizacji amnestii zaludnienie jednostki zmalało do zaledwie 225 skazanych. W trzecim kwartale tego roku nastąpiły jednak istotne zmiany, negatywnie wpływające na sytuację zakładu. Odejście starej kadry i ciągle powiększająca się liczba wakatów w działach penitencjarnym i ochrony wpływało na poziom pracy więzienia. Dodatkowo sytuację pogarszał stały wzrost ilości osadzonych. Dopiero po kilku latach wypełniono liczne wcześniej wakaty, nastąpiła stabilizacja kadrowa jednostki, nowi funkcjonariusze nabyli niezbędnego doświadczenia.

W nowym stuleciu ponownie przeprowadzono poważne prace remontowe w zakładzie. W latach 2001 - 2003 przeprowadzono gruntowny remont ambulatorium wraz z izbą chorych. Następnie od 2003 roku do 2007 roku dokonano gruntownego remontu pawilonów mieszkalnych tworząc w nich w pomieszczenia do samodzielnego przygotowywania posiłków, pralnie i palarnie, zmodernizowano sanitariaty. Powszechne w Polsce przeludnienie jednostek po 2000 roku nie ominęło Zakładu Karnego w Zabrzu. Zlikwidowano więc w wyremontowanych pawilonach świetlice, tworząc w nich cele mieszkalne. W latach 2008-2009 kolejną dużą inwestycją był remont kuchni oraz stołówki dla osadzonych. Wychodząc naprzeciw standardom unijnym kuchnię wyposażono w nowoczesne urządzenia. W 2008 roku nastąpiła wymiana sieci centralnego ogrzewania, zakład został przyłączony do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Położenie.

 Jednostka położona jest w dzielnicy Zaborze niedaleko jednej z głównych ulic Zabrza, ulicy Wolności . Teren zakładu obecnie obejmuje 3,7 ha. W tej chwili jednostka składa się z 6 pawilonów mieszkalnych przeznaczonych dla osadzonych, budynku administracyjnego oraz kilku budynków pomocniczych (pralnia,kuchnia,stołówka, magazyny etc). Osadzeni mają dostęp do kaplicy, sali ekumenicznej oraz do świetlic i boisk sportowych.