Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

Początki

Realizacja programu rozpoczęła się 28 maja 2024 roku, kiedy to Dyrektor Aresztu Śledczego w Świdnicy por. Piotr Przybył podpisał porozumienie z Panią Katarzyną Szczerbińską-Tercjak – Dyrektorką Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej. W ramach porozumienia funkcjonariusze świdnickiej jednostki penitencjarnej „adoptowali” do celów resocjalizacyjnych stary parowóz towarowy Ty51-140, który od 2011 r. stał i rdzewiał na bocznicy muzeum.

Warto przy tym wspomnieć, że adaptowany przez areszt parowóz został wykonany w 1956 r. w dawnych zakładach Hipolita Cegielskiego w Poznaniu (wtedy Zakłady Przemysłu Metalowego im. J. Stalina w Poznaniu). Parowozy serii Ty 51 były najcięższymi polskimi parowozami towarowymi, które przewidziano do prowadzenia składów o masie do 2500 ton. W latach 1953-1958 łącznie zbudowano 232 sztuk egzemplarzy tego parowozu dla obsługi ruchu PKP i przemysłu. Współcześnie przetrwało jedynie 13 z nich.

Działania i rezultaty

W programie wzięło udział 12 osadzonych, którzy w trakcie cyklicznych wizyt w muzeum nie tylko odnawiali zniszczony parowóz, ale też poznawali zabytki kolejnictwa i sposoby ich ochrony, zarówno w ujęciu praktycznym, jak i formalno-prawnym.

Pierwszym etapem było oczyszczenie maszyny. Natomiast kolejnym elementem było wykonanie powłok konserwujących i właściwej powłoki malarskiej. Na koniec naniesione zostały właściwe oznaczenia, adekwatne do wzornictwa Polskich Kolei Państwowych, okresu powojennego.

Działania na rzecz zabytku miały istotne znaczenie readaptacyjne. Osadzeni musieli się wykazać nie tylko chęcią, ale również kreatywnością i wiedzą. Podczas udziału w programie rozwijali umiejętności pracy zespołowej, poznawali metody konserwacji, rozwijali swoją wiedzę na temat zabytków techniki.

Podsumowanie programu i odsłonięcie parowozu

Efekty projektu „Pociąg do wolności” zostały zaprezentowane podczas jubileuszowej gali z okazji XX-lecia Muzeum Kolejnictwa w jaworzynie Śląskiej. Uroczystość rozpoczął dyrektor Aresztu Śledczego w Świdnicy, por. Piotr Przybył, który podziękował muzealnikom za dotychczasową współpracę. Następnie mjr Bartłomiej Perlak, zastępca dyrektora, wygłosił referat ukazujący kulisty zawiązania współpracy z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska oraz jej szczegółowy przebieg i realizację programu, w tym kolejne etapy renowacji parowozu. Ponadto złożył on również podziękowania wychowawcom oraz osadzonym biorącym udział w programie.

Zwieńczeniem uroczystości było symboliczne osłonięcie odrestaurowanego parowozu Ty 51 – 140, co uczynili wspólnie: ppłk Filip Skubel, dyrektor Biura Penitencjarnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej w Warszawie i płk Łukasz Górny, dyrektor okręgowy Służby Więziennej w Opolu. Wtedy zgromadzona publiczność miała jedyną i niepowtarzalną okazję oglądnięcia odnowionego parowozu, w kłębach unoszącego się dymu i wybrzmiewającej w tle sygnalizacji dźwiękowej. Z kolei scenę symbolicznego odjazdu parowozu odegrali, przebrani w historyczne mundury PKP, skazani biorący udział w programie.

Wartości resocjalizacyjne

Nadrzędnym celem wszystkich działań resocjalizacyjnych jest przygotowanie skazanych do odpowiedniego życia w społeczeństwie – zgodnie z przyjętymi zasadami i normami. Z uwagi na fakt, że program "Pociąg do wolności" odbywał się poza murami aresztu, gdzie osadzeni mogli udowodnić swoje zaangażowanie i poświęcenie dla zabytku techniki i jednocześnie działać na rzecz społeczności lokalnej jego znaczenie i wartość była trudna do przecenienia. Co niezwykle istotne w uroczystej gali, w ramach zajęć kultruralno – oświatowych, wzięli udział wszyscy uczestnicy programu, co było dla nich wielkim wyróżnieniem i jednocześnie nobilitacją. Ponadto osobiście odebrali oni liczne podziękowania i gratulacje za przywrócenie blasku parowozowi.

Warto wspomnieć, że w uroczystości, już jako wolni obywatele, uczestniczyli dwaj byli osadzeni, wobec których 17 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy zdecydował o ich warunkowym przedterminowym zwolnieniu, do czego istotnie przyczynił się udział w programie resocjalizacyjnym.

Tekst: mł. chor. Barbara Furtak-Gałan, mjr Bartłomiej Perlak