Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

„Lepiej zapobiegać niż leczyć”

Ten fragment przysięgi Hipokratesa jest adekwatny w problematyce zachowań skazanych o tle autoagresywnym, w tym samobójczych. Zamach na własne życie, co oczywiste poza osobą decydującą się na tak drastyczny krok, dotyka także osoby z bliższego i dalszego otoczenia, niosąc ze sobą ból i cierpienie. Psycholodzy więzienni w swojej codziennej pracy kładą duży nacisk na prewencję zachowań suicydalnych. 

Izolacja więzienna jako sytuacja trudna

Nie ulega wątpliwości, że wolność jest dla człowieka największą, najcenniejszą wartością. Brak poczucia autonomii, niezależności, samodzielności, swobody, zerwanie lub rozluźnienie więzi ze środowiskiem naturalnym (rodziną, przyjaciółmi, znajomymi, całą lokalną społecznością) nie sprzyja zachowaniu zdrowia i równowagi psychofizycznej. Pozbawienie wolności z samego założenia jest więc sytuacją trudną. Dlatego niezwykle istotne staje się rozpoznanie i prawidłowa reakcja na sygnały ostrzegawcze, czujność i uważność, wnikliwe obserwowanie procesu adaptacji do warunków i wymagań zakładu karnego/aresztu śledczego, w szczególności w krytycznych momentach izolacji, przełomowych momentów wyznaczonych terminami orzeczeń i postanowień sądów, prokuratur, a także decyzjami administracji penitencjarnej, wystąpień poważnych problemów zdrowotnych, rodzinnych lub z innymi osobami bliskimi, w relacjach ze współosadzonymi.

Profilaktyka w jednostkach penitencjarnych - zadania psychologa

Pracę psychologa w zakresie prewencji samobójstw określają specjalne instrukcje i procedury postępowania. Różnicują one podejście wobec osób zagrożonych samobójstem na ogół skaznanych oraz tych o podwyższonym poziomie ryzyka samobójczego, a także na tych, którzy dokonali już nieskutecznego aktu samobójczego. 

Profilaktyczna praca psychologa w tym zakresie opiera się głównie na kształtowaniu postawy afirmacji życia, nietolerancji dla autoagresji, uczeniu umiejętności samokontroli, uzyskiwania wsparcia społecznego, technik relaksacji, akceptowanych społecznie sposobów rozwiązywania problemów i konfliktów, zapobieganiu negatywnym sposobom adaptacji. Psycholodzy wspierają osadzonych w zakresie identyfikowania czynników ryzyka oraz czynników ochronnych, proponują określone oddziaływania ukierunkowane na ich eliminację lub modyfikację.

Kryzys suicydalny, a manipulacja

Populacja osadzony jest specyficzna. Zdarza się, że osadzony podejmuje zachowania autoagresywne motywowane instrumentalnie, które nie wynikają z doświadczania kryzysu emocjonalnego i braku właściwego repertuaru zachowań alternatywnych dla agresji lub autoagresji. Wówczas dominująca jest chęć wymuszenia korzystnych dla siebie decyzji, zwrócenia na siebie uwagi. Jest to forma presji, szantażu. W takim przypadku praca psychologiczna polega przede wszystkim na psychokorekcji toku rozumowania, wskazaniu na konstruktywne sposoby osiągania swoich celów, bezcelowości zachowań manipulacyjnych, wzmacnianiu w posiadanych zasobach. Jednakże żadnego z aktów autoagresji nie należy bagatelizować, gdyż nawet pomimo braku zamiaru pozbawienia siebie życia, można je skutecznie sobie odebrać.

Tekst: por. Patrycja Pieper
Zdjęcia: por. Wojciech Górski