Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

Zasłużonym dla zachowania pamięci historycznej

„Świadek historii”  to honorowa nagroda, która przez oddziały Instytutu Pamięci Narodowej przyznawana jest instytucjom, organizacjom lub osobom fizycznym szczególnie zasłużonym dla upamiętniania historii polskiego narodu w latach 1917–1990. Wśród laureatów nagrody jest wiele znamienitych osób oraz instytucji, organizacji i stowarzyszeń, zasłużonych dla idei edukacyjnej roli historii. W tym roku na terenie działania rzeszowskiego Oddziału IPN miano „Świadka historii 2025” otrzymało sześcioro laureatów, w tym też Zakład Karny w Łupkowie. Wraz z nami tym mianem uhonorowani zostali: Pan Kazimierz Kopeć - ostatni żyjący więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Auschwitz i Sachsenhausen, Pani Renata Makara - nauczycielka i działaczka społeczna, Pani Beata Wolańska - dziennikarka TVP Rzeszów,  Szkoła Podstawowa im Sw. Brata Alberta w Żurawiczkach i Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Ordon” obwód Łańcut.  

Historia zapisana w instytucji oraz pamięci i działaniu

Zakład Karny w Łupkowie zapisał się we fragmencie najnowszej historii jako ośrodek internowania dla przedstawicieli opozycji solidarnościowej działającej w stanie wojennym i jako miejsce odnalezienia umieszczonego w 1982 r. na ścianie więziennej celi  i nieodkrytego do 2017 r. symbolicznego artefaktu z tamtego okresu - znanego na całym świecie logotypu „Solidarność”. Od 30 września 2022 r. przed Zakładem Karnym w Łupkowie posadowiony jest Obelisk z Tablicą Upamiętniającą Internowanych Działaczy Opozycji w 1982 r. Pamięć o  ważnych wydarzeniach jaki i symbolach historycznych kultywujemy z szacunku dla tych, którzy w różnych okresach naszej historii walczyli o wolność naszej ojczyzny. Wśród wielu jednostek penitencjarnych wykazujących podobną aktywność i wdrażających działania z zakresu edukacji historycznej skazanych, Zakład Karny w Łupkowie został dostrzeżony przez IPN Oddział Rzeszów i Kapitułę Nagrody,  i jako pierwsza w Polsce jednostka penitencjarna otrzymał honorową nagrodę „Świadek historii”.

Edukacja historyczna uzupełnia oddziaływania resocjalizacyjne

Aktywność w zakresie edukacji historycznej w służbie resocjalizacji rozpoczęliśmy na szeroką skalę w 2009 r., realizując od tego czasu pod kierownictwem kolejnych - obecnych także na gali - dyrektorów, szereg edycji tematycznych programów resocjalizacyjnych i współrealizując wiele projektów poświęconych nie tylko kultywowaniu narodowej pamięci i tradycji historycznej, ale także wielokulturowemu bogactwu naszej „małej ojczyzny". Nie zastępują one prowadzonych przez nas, ustawowych oddziaływań penitencjarnych, w tym terapeutycznych, szkoleniowych czy związanych  z zatrudnieniem skazanych, ale je uzupełniają, podkreślając w ten sposób także specyfikę naszej jednostki. Programy resocjalizacyjne „Non omnis moriar” czy „Historia magistra vitae est”, zasadzenie „Dębów Pamięci” ku czci funkcjonariuszy Straży Więziennej – Ofiar Zbrodni Katyńskiej, uporządkowanie, uratowanie przed zapomnieniem i trwająca nadal opieka nad cmentarzem żydowskim z bieszczadzkiej Woli Michowej, udział w Międzynarodowym Dniu Pamięci Ofiar Holocaustu, coroczne upamiętnienie ofiar stanu wojennego przy Obelisku z Tablicą Upamiętniającą Internowanych Działaczy Opozycji w 1982 r., czy realizacja szeregu projektów współorganizowanych przez OISW w Rzeszowie takich jak „Auschwitz - Historia - Edukacja Obywatelska", „Świat Sprawiedliwych - bohaterski przykład rodziny Ulmów”, „Wielokulturowa Pamięć Dni Minionych” to tylko część naszej aktywności z ostatnich lat. Uzupełnieniem tych działań jest szereg cyklicznych  inicjatyw skupiających się na kultywowaniu pamięci o ważnych historycznie wydarzeniach i postaciach z naszej historii: uchwalenia Konstytucji 3 Maja, powstań narodowych z XIX wieku, odzyskania w 1918 roku niepodległosci i Ojców naszej Niepodległości, wojny z agresją bolszewicką, Deportacji Polaków w głąb ZSRR, Powstania Warszawskiego, wybuchu i przebiegu  II wojny światowej oraz walki Żołnierzy Wyklętych, powstania i działań ruchu solidarnościowego.

Sukces dzięki współpracy

Działalność Zakładu Karnego w Łupkowie na tym tle była dostrzegana przez regionalne czasopisma historyczne i odnotowywana w publikacjach książkowych. Wszystkie nasze poczynania były wspierane przez ekspertów - regionalistów, naukowców i pasjonatów historii. Na szczególne wyróżnienie zasługują tu Uniwersytet Rzeszowski, IPN Oddział w Rzeszowie i Fundacja - Centrum Dialogu Między Religiami i Narodami. Bez współpracy z Nimi nasze wieloletnie działania nakierowane na realizację wyrażonego w kodeksie karnym wykonawczym obowiązku „kształtowania u skazanych społecznie pożądanych postaw”  - w tym przypadku poprzez edukację historyczną, a także samo przyznanie nam honorowej nagrody „Świadek historii 2025”, nie byłoby możliwe.

Tekst mjr Grzegorz Oleniacz

Zdjęcia: mł. chor. Marek Fejdasz