Ochrona społeczeństwa
Humanitarne i praworządne traktowanie osób pozbawionych wolności
Resocjalizacja skazanych

Czym jest terapia zajęciowa? Jakie są korzyści tego typu oddziaływań? Jak to wygląda za więziennym murem?

Pionierem terapii zajęciowej jest Philippe Pinel, ale samo pojęcie takiej terapii znane jest od bardzo dawna. Przykładem są Egipcjanie, którzy dla osób cierpiących na choroby psychiczne zalecali grę na pianinie lub pracę. Na przłomie XVIII\XIX, w okresie rozwoju szpitalnictwa również stosowano pracę i zajęcia dla osób borykających się z trudnościami natury psychicznej.

Terapia zajęciowa

Terapia zajęciowa, to określone czynności o charakterze zajęć fizycznych lub umysłowych zalecanych przez lekarza lub prowadzone przez fachowców w danej dziedzinie. Mają one na celu przywrócenie choremu sprawności fizycznej i psychicznej. Jest to przede wszystkim leczenie za pomocą pracy i zajęcia. Celem terapii zajęciowej jest ogólne usprawnianie, rozwijanie umiejętności wykonywania czynności życia codziennego oraz własnej zaradności, przygotowanie do życia w środowisku społecznym, m.in. przez rozwój umiejętności planowania i komunikowania się, dokonywania wyborów, decydowania o swoich sprawach oraz innych umiejętności niezbędnych w niezależnym życiu, a także poprzez poprawę kondycji psychicznej, rozwijanie umiejętności przy zastosowaniu różnych technik terapii zajęciowej, rozwijanie sprawności psychofizycznych niezbędnych w pracy, rozwijanie podstawowych oraz specjalistycznych umiejętności zawodowych umożliwiających podjęcie pracy.

Założenia

Regenerowanie sił psychicznych i fizycznych, rozwijanie zainteresowań, usprawnianie niezaburzonych funkcji psychicznych i fizycznych, kompensowanie braków, stwarzanie atmosfery bezpieczeństwa i zaufania oraz korygowanie nieprawidłowości rozwojowych - to zadania stojące przed terapią zajęciową. Istotne jest także wzmocnienie cech pozytywnych, odkrywanie własnych talentów. Jest to potrzebne do poprawy samooceny uczestnika zajęć, pozwala też na poznanie nowych form spędzania czasu wolnego. Wykonywanie prac zarówno fizycznych, ręcznych, jak i umysłowych jest naturalnym sposobem na podniesienie poczucie własnej wartości pacjenta. Praca uczy bowiem szacunku, empatii i samopoznania. Terapia zajęciowa daje też każdemu z uczestników szansę na czynny udział w takiej formie, jaka najbardziej odpowiada jego możliwościom czy zainteresowaniom. Osadzeni rozwijają umiejętności manualne, precyzję i koordynację wzrokowo-ruchową. Wykształcają również umiejętność planowania i organizacji własnych działań. Ma to ogromne znaczenie w odniesieniu do prowadzonego procesu resocjalizacji.

Rola terapeuty zajęciowego

Prowadzenie zajęć przez terapeutę zajęciowego to tylko jedno z jego zadań. Rola, jaką odgrywa w oddziale terapeutycznym, jest niebagatelna! Terapeuta codziennie spędza wiele godzin z osadzonymi. Przez ten cały czas motywuje ich do pracy, wspiera inicjatywy i zainteresowania skazanych, nierzadko pomaga również w przezwyciężaniu ich bieżących problemów. Swoim zapałem, umiejętnościami i kompetencjami modeluje prospołeczne postawy i zachowania u osadzonych. Poczynione przez terapeutę obserwacje dotyczące zmian w zachowaniu i postępów u jego podopiecznych, jakie dokonują się na różnych płaszczyznach funkcjonowania społeczno-emocjonalnego, są niezwykle ważne w procesie diagnostycznym i wpływają na efektywniejsze podejmowanie oddziaływań terapeutycznych wobec tych skazanych przez pozostały zespół terapeutyczny.

Większość osadzonych potulickiego oddziału terapeutycznego nie brała nigdy udziału w terapii zajęciowej, nie wiedzą czego się spodziewać, mają obawy czy podołają zadaniom wyznaczonym przez terapeutę albo czy ich prace będą dostatecznie dobre, boją się krytyki i odrzucenia. Inni z kolei mają początkowo kłopot ze skupieniem uwagi na jednej czynności, z zaplanowaniem jej i konsekwentnym kontynuowaniem. Dzięki niezwykłej cierpliwości terapeuty, otwartości na drugiego człowieka, a zwłaszcza na jego talenty oraz akceptacji dla deficytów, osadzeni – każdy w swoim tempie i w zakresie swoich możliwości - dokonują niezwykłych zmian w postrzeganiu siebie, swojego dotychczasowego stylu życia, odkrywają nowe zainteresowania a czasem drzemiące w nich talenty. Wzmacnia się ich poczucie sprawstwa, ale też odpowiedzialności. Zwiększa się ich energia i wytrwałość w działaniu, co czyni ich wtórnie odpornym na sytuacje stresowe. Warto również wspomnieć, że dzięki zaangażowaniu i inicjatywie terapeuty zajęciowego rękodzieło osadzonych bierze udział w różnego rodzaju akcjach charytatywnych, dla osadzonych jest to sygnał, że ich praca jest użyteczna oraz doceniania przez otoczenie, a oni sami mogą bezinteresownie pomoc innym.

W Zakładzie Karnym w Potulicach terapia zajęciowa w oddziale terapeutycznym odbywa się od poniedziałku do piątku w formie zajęć praktyczno-technicznych i prac manualnych. Specyfika tego miejsca oraz deficyty intelektualne i osobowościowe nie pozwalają na wykorzystanie wszystkich rodzajów terapii, ale oferta zajęć wciąż poszerza wachlarz stosowanych technik i metod, często w reakcji na potrzeby i zainteresowania samych osadzonych. Każdy rodzaj terapii odbywa się pod stałym nadzorem specjalisty do spraw terapii zajęciowej.

„Zajęcie jest najlepszym naturalnym lekarzem i podstawą szczęścia człowieka” - Galen.

Tekst/zdjęcia: por. Justyna Sejdowska-Szrajber